Płazy to pierwsze kręgowce, które opanowały ląd, zachowując jednak silną więź ze środowiskiem wodnym. Prowadzą dwuśrodowiskowy tryb życia: ich larwy rozwijają się w wodzie, oddychając skrzelami, podczas gdy dorosłe osobniki funkcjonują na lądzie i w wodzie, wykorzystując płuca oraz skórę do wymiany gazowej. Są zwierzętami zmiennocieplnymi, a współcześnie dzielimy je na trzy rzędy: ogoniaste, bezogonowe oraz beznogie.
Płazy – Mistrzowie dwóch środowisk
Wpisz swój e-mail i pobierz darmowe notatki 🤩
1. Szkielet i pokrycie ciała
Szkielet płazów jest lekki, ażurowy i zbudowany z elementów chrzęstnych oraz kostnych. Czaszka łączy się z kręgosłupem za pomocą dwóch kłykci potylicznych, co umożliwia ruchy potakujące głowy. Skóra płazów jest cienka i wilgotna, obficie pokryta gruczołami śluzowymi. Śluz pełni kluczowe funkcje: chroni przed wysychaniem, ułatwia wymianę gazową i zmniejsza tarcie podczas pływania.
2. Anatomia i fizjologia układów
Układ oddechowy i pokarmowy
Ze względu na brak klatki piersiowej, płazy stosują unikalną wentylację ciśnieniową. Powietrze jest pobierane do jamy gębowej przy obniżonym dnie pyska, a następnie wtłaczane do płuc przez jego podniesienie przy zamkniętych nozdrzach.
W układzie pokarmowym dorosłych płazów (drapieżników) wyróżnia się szeroki otwór gębowy i często lepki język służący do chwytania ofiar. Ciekawostką jest mechanizm połykania pokarmu – u wielu gatunków gałki oczne pomagają popychać kęs w głąb przełyku dzięki ażurowej budowie czaszki.
Układ krwionośny i nerwowy
Serce płazów składa się z dwóch przedsionków i jednej komory. Krew utlenowana i odtlenowana częściowo miesza się w komorze, jednak zastawka spiralna w stożku tętniczym pozwala na jej częściowy rozdział. Płazy posiadają dwa obiegi krwi: mały (płucny) oraz duży (systemowy).
Układ nerwowy jest lepiej rozwinięty niż u ryb. Mózgowie składa się z pięciu części, przy czym kresomózgowie jest wyraźnie powiększone i podzielone na dwie półkule.
3. Rozmnażanie i cykl rozwojowy
Większość płazów rozmnaża się w wodzie. Samice składają jaja (skrzek) otoczone galaretowatą osłonką. W cyklu rozwojowym żaby występuje larwa – kijanka, która posiada cechy rybie: skrzela, linię boczną i płetwę ogonową.
4. Przystosowania do życia na lądzie i w wodzie
- W wodzie: Błony pławne między palcami, skóra pokryta śluzem zmniejszająca opór oraz rozród w bezpiecznym, wilgotnym środowisku.
- Na lądzie: Płuca do oddychania tlenem atmosferycznym, powieki chroniące oczy przed wysychaniem, dwa obiegi krwi oraz kończyny umożliwiające skakanie i kroczenie.
